نگاهی تازه به بیت‌هایی از شاهنامۀ فردوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌جوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانش‌گاه اصفهان. ایران

2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانش‌گاه اصفهان. ایران.

چکیده

شاهنامه، حماسۀ بزرگ ادب فارسی، همواره توجّه بسیاری را به خود جلب کرده و دربارۀ آن فراوان نوشته‌اند. شرح بیت‌های دشوار یا بیت‌هایی نیز که بر سر فهم آن اختلاف بوده است، توجّه صاحب‌نظران را به خود معطوف داشته است. گاهی بیتی ساده بنظر می‌رسد و ظاهراً بر سر آن اختلاف دیدگاهی دیده نمی‌شود، امّا با دقّتِ نظر می‌توان دریافت که از این‌ گونه بیت‌ها نتیجه‌ای مطلوب‌تر و روشن‌تر می‌توان استنباط کرد که از­ جملة آن دو ­­بیت زیر است:





همه خواسته گیو را داد شاه
ابی تیغ تو تاج روشن مباد


 


بدو گفت کای نام‌دار سپاه
چنین باد و بی‌بت برهمن مباد





معنی این دو بیت که در داستان کی­خسرو آمده است، تقریباً در همة شرح‌ها یک‌سان است. بیش‌تر شارحان صرفاً به محور افقی داستان توجّه و از دیگر جنبه‌ها غفلت کرده‌اند. به همین دلیل در شرح و فهم بیت کاستی‌هایی دیده می‌شود که در این پژوهش سعی شده است شرح‌های گوناگون بررسی و نقد شود، سپس با توجّه به محور عمودی داستان معنیِ تازه‌ از آن بدست داده شود. آن­چه در این پژوهش مطرح‌ شده این است که در این بیت‌ها برخلاف نظر برخی شارحان و شاهنامه‌پژوهان، «گیو» است که به مانند دیگر پهلوانان به ستایش
کی­خسرو پرداخته است و بنا بر شواهد «نام­دار سپاه» در بیت اوّل کی‌خسرو است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A new glance at some couplets from Shahnameh Ferdowsi

نویسندگان [English]

  • Mahmoud Aalipoor 1
  • Hossain Aghahosaini 2
چکیده [English]

The purpose of this research is to cast a new look upon a couplet in Shahnameh in the story of Kay Khosrow. A couplet being so controversial that various commentaries been produced and virtually all paid due attention to the horizontal axis of the story and neglected other aspects. This paper attempts to study and criticize such commentaries to clarify the misunderstandings of the meaning of the couplet by referring to other couplets as evidence. Then the story in the vertical axis is assessed to derive at a novel meaning of the couplet in discussion according to the Moscow edition of Shahnameh:
"The king granted all wishes of Giv
Said to him O commander of the army
Without your sword would not be bright crown
Let be such sword and May no Brahman be without an idol"
Unlike the views of certain commentators and Shahnameh scholars, Giv the warrior has praised Kay Khosrow like other warriors, and based on some presented evidence the commander of the army in the first couplet is Kay Khosrow.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ferdowsi
  • Shahnameh
  • Shahnameh's commentaries
  • Kay Khosrow
  • Giv

فهرست منابع

- اعتمادمقدّم، علی‌قلی. (1350). آیین شهریاری در ایران بر بنیاد شاهنامۀ فردوسی، تهران: وزارت فرهنگ و هنر.

- بنداری، فتح بن علی. (1970). الشاهنامه، ج1، تصحیح عبدالوهّاب عزام، بی‌جا.

- خالقی‌مطلق، جلال. (1389). یادداشت‌های شاهنامه، ج10، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

- دهخدا، علی اکبر. (1341). لغت نامه، ج41، تهران: دانش‌گاه تهران.

- دهخدا، علی اکبر. (1346). لغت نامه، ج24، تهران: دانش‌گاه تهران.

- دهخدا، علی اکبر. (1351). لغت نامه، ج35، تهران: دانش‌گاه تهران.

- رستگار‌فسایی، منصور. (1369). فرهنگ نام‌های شاهنامه، ج1، تهران: مؤسّسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

- رستگار‌فسایی، منصور. (1370). فرهنگ نام‌های شاهنامه، ج2، تهران: مؤسّسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

- فخر مدبّر. (1346). آداب الحرب و الشجاعه، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: اقبال.

- فرّخی سیستانی، علی بن جولوغ. (1349). دیوان، به کوشش محمّد دبیرسیاقی، تهران: زوّار.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1312). شاهنامۀ فردوسی، ج2، تصحیح محمّد رمضانی، تهران: کلالة خاور.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1370). شاهنامۀ فردوسی، ج2، تصحیح محمّد دبیرسیاقی، تهران: علمی.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1374). شاهنامۀ فردوسی، تصحیح ژول مول، تهران: عطّار.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1383). شاهنامۀ فردوسی، ج1، تصحیح توفیق هـ. سبحانی، تهران: روزنه.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1389). شاهنامۀ فردوسی، تصحیح جلال خالقی‌مطلق و هم­کاران، دفتر دوم، دفترسوم، دفترششم، دفترهفتم، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1390). شاهنامۀ فردوسی، ج5، تصحیح و شرح عزیزالله جوینی، تهران: دانش‌گاه تهران.

- فردوسی، ابوالقاسم. (1388). شاهنامۀ فردوسی، تصحیح ر. علی یف، آ. برتلس، م. عثمانوف. به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.

- کزّازی، میرجلال‌الدّین. (1383). نامۀ باستان، ج4، تهران: سمت.

-  مهرآبادی، میترا. (1379). متن کامل شاهنامۀ فردوسی به نثر پارسی سره، ج1، تهران: روزگار.