ماه هاماوران یا شاه هاماوران؟ (تصحیحِ یک ضبط در داستان رستم و اسفندیار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اورمیه

چکیده

در داستان رستم و اسفندیار کتایون برای اینکه مانعِ رفتنِ پسرش اسفندیار به سیستان و رویارویی با رستم بشود خدمات و پهلوانی‌های رستم را یادآوری می‌کند و از جمله می‌گوید:
همان ماه هاماوران را بکشت نیارست گفتن کس او را درشت
در این بیت منظور از ترکیب «ماه هاماوران» سودابه است و با اینکه فقط در یک نسخه (لندن/ بریتانیا 675 ه.ق) آمده در همۀ چاپهای معتبر و نیمه معتبرِ شاهنامه انتخاب شده است امّا نگاشتۀ بیشترِ دست‌نویسها، «شاه هاماوران» است که فقط در بعضی چاپهای سنگی و کم اعتبارترِ شاهنامه دیده می‌شود. چون در گزارش نبرد هاماوران در شاهنامه، شاه هاماوران از رستم زنهار می‌خواهد و به دست او کشته نمی‌شود مصحّحان، وجهِ «شاه هاماوران» را نادرست انگاشته و رها کرده‌اند در حالی که بررسیِ منابعِ متعدّدِ فارسی و عربی نشان می‌دهد که از داستان جنگ هاماوران چند روایت (حدّاقل سه گزارش) مختلف وجود دارد که در بعضی از آنها شاه هاماوران زنده می‌ماند و در برخی دیگر به دست رستم کشته می‌شود. مأخذِ اشارۀ بیتِ مذکور دستۀ دوم از روایاتِ مربوط به عاقبت کار پادشاه هاماوران و مستند بر مآخذ اصیل و حتّی کهن‌تر از شاهنامه است که اتّفاقاً در بیتی دیگر از داستان رستم و اسفندیار هم بازتاب یافته است. بر این اساس ضبط «شاه هاماوران» که به‌ظاهر نادرست می‌نماید به لحاظِ داستانی معتبر است و از نظر ضوابط تصحیح متن نیز به دلیلِ استناد بر اکثر نسخ و دشوارتر بودن نسبت به وجه «ماه هاماوران» باید در متنِ نهاییِ شاهنامه بیاید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mahe Hamavaran or Shahe Hamavaran, which one? (Correction of a recording in the story of Rostam and Esfandiar)

نویسنده [English]

  • Sajjad Aydenloo
چکیده [English]

In the story of Rostam and Esfandyar, Katayun can says:
Haman mahe hamavaranra bekosht nayarast goftan kas u’ ra dorosht
In this bit, order of compound “Mahe hamavaran” is Sudabeh and although it comes in only one version (London/British 675 AH) it has been selected in all prestigious and semi-authoritative of Shahnameh prints. But most of the manuscripts are "Shahe Hamavaran" which is only seen in some of the lithography low credit of Shahnameh.Because in the Hamawaran Battle report in Shahnameh,Shahe Hamavaranseek quarter from Rustam and he will not be killed in his hands, emendators record of the “Shahe Hamavaran” have assumed to be incorrect and abandoned it while studying numerous Persian and Arabic sourcesshow that from the story “Hamavaran War” there are several different narratives (at least three reports) which in some of them the Shahe Hamawaran survives and in others he/she is killed by Rustam. Source with reference to mentioned bit is the second part of the traditions related to finis opus of the Shahe Hemavaran and documentary on authentic references and even more ancient than Shahnamehwhich is also reflected in another bit of the story of Rostam and Esfandiar. Accordingly, the recording of "Shahe Hamavaran", which appears to be inaccuratefrom the point of view of the storyis valid and in terms of text correction criteria, because of the citation on the most copies and be more difficult to deal with the “Mahe Hamavaran” it should come in the final text of the Shahnameh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mahe Hamavaran
  • Shahe Hamavaran
  • War Hamavaran
  • correction
  • Shahnameh