تحلیل چگونگی بازتاب گونه‌های بینامتنی با شاهنامه در تاریخ‌نوشته‌های سلسله‌ای برمبنای بینامتنیّت ژرار ژنت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فرانسه دانشگاه شهید بهشتی تهران

4 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

بینامتنیّت مبتنی بر پیوند یک متن با متن‌های دیگر است. این متن‌ها می‌تواند از دو شاخة متفاوت، امّا وابسته به یک فرهنگ باشد؛ چنان‌که شاهنامه و متون تاریخی سلسله‌ای این‌گونه است. به این صورت که پیوند و ارتباط بسیاری میان پیش‌متن شاهنامه و تاریخ‌نوشته‌های سلسله‌ای در طول ادوار متمادی ایجاد شده است. از این رو، مسئلة پژوهش این است که ارتباط بینامتنی میان شاهنامه و تاریخ‌نوشته‌های سلسله‌ای ازسدة ششم تا میانة سدة هشتم هجری چگونه است؟ بدین منظور از نظریّة ترامتنیّت ژرار ژنت که یک نظریّة کامل در این باره است، بهره
می‌بریم. هدف اصلی در این جستار، دست‌یابی به انواع هم‌حضوری‌ها و روابط بینامتنی متون تاریخی سلسله‌ای در بازة زمانی مورد نظر و شاهنامه است. روش پژوهش، تطبیقی و مبتنی بر توصیف و تحلیل داده‌ها است. نتایج به دست‌آمده حاکی از آن است که تاریخ‌نویسان سلسله‌ای مبتنی بر نگرش‌های تاریخی و شیوة تاریخ‌نویسی خود، با آگاهی کامل، شاهنامه را در جهت پاسخ‌گویی به انتظارات خود و مخاطبان خود برگزیده‌اند و در این راستا به ترتیب بیشترین تا کمترین از چهار گونة بینامتنی نقل‌قول، تلمیح، سرقت ادبی و ارجاع بهره برده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the intertextuality types’ reflection manner with Shahnameh in the dynastic historical writings based on Gérard Genette’s Intertextuality

چکیده [English]

Intertextuality is based on a text’s connection with other texts. These texts can be of two different types, but be related to the same culture; as is the case of Shahnameh with the dynastic historical texts. That is, so much connection has been created between Shahnameh’s prelude and the dynastic historical texts during long periods of time. Thus, the research question in this paper is that how is the intertextual relationship between Shahnameh and the dynastic historical texts from the sixth century to the mid eighth century? So, we will apply Gérard Genette's transtextulaity theory which is a complete theory to find all the aspects of intertextuality connection. The main purpose of this paper is to achieve a variety of co - presences and intertextual connections of the dynastic historical texts in the intended time interval and Shahnameh. The research method is contrastive and based on the description and analysis of data. The findings of the study show that the dynastic historians, very knowingly, have chosen Shahnameh in order to answer their own expectations and those of their audiences, based on their historical attitudes and their way of writing history and in this regard they have utilized these four types of intertextuality, that is quotation, allusion, plagiarism and reference, respectively from the most used one to the least used one.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahnameh
  • dynastic historical writings
  • Gérard Genette
  • intertextuality