جایگاه بابِل در باورهای اسطوره‌ای ایرانی و نمود آن در ادب فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه کردستان

چکیده

ایران‌شهر، نام عام سرزمین‌های ایران‌زمین است که در اساطیر ایرانی و متون پهلوی، به سرزمین روشنایی و قلمرو اهوره‌مزدا شناخته شده است؛ همین نگرش در کتاب‌های جغرافیایی دوره‌ی اسلامی و متون ادب فارسی تکرار شده که نتیجه‌ی چنین نگرشی، ایران‌شهر را هم‌چون یک مرکز برای جهان کهن می‌انگارد که تقدّس دارد و باید از دست‌‎اندازی اهریمنان مصون ماند. از سویی دیگر، بابل تمدّنی بزرگ و اثرگذار در بین‌النّهرین بود که پس از سومریان سر برآورد و بسیاری از تمدّن‌های خاورمیانه و شمال آفریقا و اروپا را به ویژه در باورهای نجومی متأثّر کرد. با تسخیر بابل از سوی کورش هخامنشی و افزودنش به ایران، این سرزمین، همواره بخشی از ایران‌شهر به شمار می‌آمده که این وضعیّت در متون جغرافیایی اسلامی هم انعکاس یافته است. با توجّه به این انتساب، بابل هم باید مانند ایران سرزمینی سپند باشد، امّا در باور ایرانیان، همین بابل خاستگاه جادوان و اهریمنان و قلمروی برای آنان انگاشته شده و پاره‌ای از مصائب ایران نیز از آن‌جا خاسته و این برخلاف همه‌ی انگاره‌های خوبی است که درباره‌ی ایرانشهر وجود دارد.
در این جستار به شیوه‌ای توصیفی تحلیلی گفته شده که چون بابل در غرب جغرافیای اسطوره‌ای ایران قرار گرفته، غروب‌جای خورشید است؛ چنین وضعیتی، طبق باورهای مهرپرستی، برای سرزمین‌های غربی و از جمله بابل شومی به همراه آورده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Babylon in Iranian Mythological Beliefs and Persian Literature

نویسنده [English]

  • Najmeddin Jabbari
Faculty member
چکیده [English]

Iranshahr, the general name for Iranian territories, is known as the land of light and the realm of Ahura Mazda in Iranian mythology and Pahlavi scripts. Such an attitude has been recurrent in geography books of Islamic era and Persian Literature books. The result of such an attitude takes Iranshahr as a center for the ancient world that is sacred and must be protected from the encroaching evil. Babylon, on the other hand, was a great and influential civilization in Mesopotamia that emerged after the Sumerian dynasty, and impressed many civilizations of the Middle East, North Africa, and Europe by the ideas about astronomy in particular. After Babylon was conquered by Cyrus the Achaemenid and annexed to the territory of Iran, this country has always been considered a part of Iranshahr in the Islamic period as reflected in the geography texts. According to this ascription, Babylon must be a divine land like Iran, however, it is supposed to be the origin of magic and demons in the beliefs of Persians. Moreover, a part of the ordeals in Iran originated from Babylon, and this was despite all the good ideas that were there about Iranshahr. This paper is an attempt to show the place of Babylon in the mythic geography of Iran and to find a reason for its ominousness on the basis of Mithraism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranshahr
  • Babylon
  • Mythic Geography
  • west
  • Persian Literature