رستم در حماسه های گورانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر ادب حماسی

چکیده

رستم در حماسه‌های گورانی



چکیده
رستم برجسته‌ترین پهلوان ملی در حماسه‌های ایرانی است. نام رستم در اوستا و دینکرد نیامده، اما در چند متن پهلوی اشاره‌ای گذرا به نام وی شده‌است که افزودگی برخی از آنها روشن است. داستانهای رستم در دوران اشکانی و ساسانی ــ به‌ویژه پایان دوران ساسانی ــ از شهرت برخوردار بوده و در انتقال به دوران اسلامی در دو شاخة شرقی با محوریت زبان فارسی (= ایران خاوری) و شاخة غربی با محوریت زبان گورانی (= ایران باختری) گسترش یافته‌است. بررسی نقش و جایگاه رستم در ایران باختری موضوع این مقاله است. در سده‌های 4-5 ق شاهنامة پیروزان در شاخۀ غربی شامل تاریخ اساطیری ایران از کیومرث تا بهمن همراه با داستانهای فراوانی از رستم بوده‌است. شاهنامه/ گردنامة لارجانی نیز در همدان به پیرو شاهنامة پیروزان فراهم آمده‌است. در حماسه‌های گورانی به شاهنامه‌ای منثور اشاره شده که گویا شاهنامة پیروزان بوده‌است. احتمالاً سرچشمة حماسه‌های گورانی به همین شاهنامه و روایتهای گردنامة لارجانی یا منابع آنها بازمی‌گردد. حماسه‌های گورانی دورة کامل زندگی رستم از تولد تا مرگ وی را در بردارند. علاوه بر داستانهای رستم در شاهنامۀ فردوسی، روایات افزوده بر شاهنامه، حماسه‌های پس از شاهنامه، روایتهای نقالی و گفتاری داستانهای ویژه‌ای از رستم همانند رستم و زنون و رستم و زردهنگ آمده که تنها روایت گورانی آن موجود است.
کلیدواژه
رستم، شاهنامه، زبان گورانی، شاهنامه‌سرایی، رستم‌نامه.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rostam in the Gurani epic

نویسنده [English]

  • Arash Akbari Mafakher
چکیده [English]

Rostam in the Gurani epic

چکیده
رستم برجسته‌ترین پهلوان ملی در حماسه‌های ایرانی است. نام رستم در اوستا و دینکرد نیامده، اما در چند متن پهلوی اشاره‌ای گذرا به نام وی شده‌است که افزودگی برخی از آنها روشن است. داستانهای رستم در دوران اشکانی و ساسانی ــ به‌ویژه پایان دوران ساسانی ــ از شهرت برخوردار بوده و در انتقال به دوران اسلامی در دو شاخة شرقی با محوریت زبان فارسی (= ایران خاوری) و شاخة غربی با محوریت زبان گورانی (= ایران باختری) گسترش یافته‌است. بررسی نقش و جایگاه رستم در ایران باختری موضوع این مقاله است. در سده‌های 4-5 ق شاهنامة پیروزان در شاخۀ غربی شامل تاریخ اساطیری ایران از کیومرث تا بهمن همراه با داستانهای فراوانی از رستم بوده‌است. شاهنامه/ گردنامة لارجانی نیز در همدان به پیرو شاهنامة پیروزان فراهم آمده‌است. در حماسه‌های گورانی به شاهنامه‌ای منثور اشاره شده که گویا شاهنامة پیروزان بوده‌است. احتمالاً سرچشمة حماسه‌های گورانی به همین شاهنامه و روایتهای گردنامة لارجانی یا منابع آنها بازمی‌گردد. حماسه‌های گورانی دورة کامل زندگی رستم از تولد تا مرگ وی را در بردارند. علاوه بر داستانهای رستم در شاهنامۀ فردوسی، روایات افزوده بر شاهنامه، حماسه‌های پس از شاهنامه، روایتهای نقالی و گفتاری داستانهای ویژه‌ای از رستم همانند رستم و زنون و رستم و زردهنگ آمده که تنها روایت گورانی آن موجود است.
کلیدواژه
رستم، شاهنامه، زبان گورانی، شاهنامه‌سرایی، رستم‌نامه.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rostam
  • Shahnama
  • Gurani
  • Rostam-namah