«معرّفی منظومة تمُرنامه، حماسه‌ای تاریخی به تقلید از شاهنامه فردوسی و اسکندرنامة نظامی»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه کاشان

چکیده

هاتفی جامی (822-927 هجری قمری) خواهرزادة عبدالرّحمان جامی و از شاعران توانای دورة تیموری است که در همة فنون شاعری به‌ویژه مثنوی‌های داستانی توانایی و مهارت داشته و به پیروی از نظامی چند منظومة داستانی به نام‌های لیلی و مجنون، شیرین و خسرو، هفت منظر و تَمُرنامه پدید آورده ‌است. وی اواخر عمر منظومه‌ای حماسی به نام شاهنامه در فتوحات شاه اسماعیل صفوی سرود که ناتمام ماند. علاوه بر مثنوی‌های یادشده، از هاتفی دیوان شعری در دست است. تَمُرنامه مهم‌ترین و بهترین اثر اوست که حماسه‌ای است تاریخی در گزارش زندگی، جنگ‌ها، دلیری‌ها، کشورگشایی‌ها و ویرانگری‌ها و خونریزی‌های تیمور. هاتفی این منظومه را بر بنیاد ظفرنامة شرف‌الدّین علی یزدی سروده ‌است و چنان‌که هم خود او گفته و هم مقایسة این دو متن نشان می‌دهد، به ظفرنامه کاملاً وفادار بوده و جز پاره‌ای تعبیرهای شاعرانه که لازمة نظم است، چیزی بر بر متن نیفزوده، بلکه گاه چیزهایی از آن کاسته است. هاتفی در ساخت و پرداخت این اثر حماسی از یک سو شاهنامة فردوسی و از دیگر سو اسکندرنامة نظامی را سرمشق ساخته ‌است. پاره‌ای از شگردهای بلاغی آن بیشتر از شاهنامه و نیز ساختار کلّی کتاب از اسکندرنامه اثر پذیرفته است. تَمُرنامه افزون بر ارزش ادبیی که دارد از لحاظ تاریخی نیز درخور توجّه است و منبع موثقی است در شرح حال تیمور و کشورگشایی‌های وی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Introduction of Tamornameh Epopee, A Historical Epic Imitative of Iskandar nameh by Nizami and Shahnameh by Ferdowsi

نویسنده [English]

  • Sayyid Mohammad Rastgoofar
چکیده [English]

Hātefi Jāmī ( 822- 927 Lunar) was a nephew of Abd ar-Rahmān Jāmī. He was a capable poet of the timurid era who was competent and skillful in all poetics, specifically in narrative Masnavi. Following Nizami, he has made several narrative poems like Layla and Majnun, Shirin and Khosrow, Haft Manzar (Seven visages), Tamornameh. At the end of his life, he composed an epical poem about Shāh Ismā’il’s victories which he wasn’t able to complete. In addition to the Masnavis named above, there is a poetical work left from him. Tamornameh is the best and most important work of his, which is a historical epic about Timur’s life, wars, braveries, conquests, destructiveness and slaughters. Hātefi has composed this poem based on Zafarnamah by Sharaf al-Din Ali Yazdi and as he himself has said and as shown by the comparison of these two texts, he has completely stayed true to Zafarnameh and except for some poetical expressions which are essential to the vers, he hasn’t added anything to the text, rather,he has sometimes shortened the text. In composing this epic poem, on the one hand, he has used Shahnameh as a model and on the other, Iskandarnameh by Nizami. Some of its oratorical techniques have been influenced by Shahnameh and its general structure has taken effect from Iskandarnameh. Besides its literary value, Tamornameh is historically significant too. It’s a reliable resource about Timur’s biography and conquests.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tamornameh
  • Hātefi Jāmī
  • epic
  • shahnameh Ferdowsi
  • Iskandarnameh Nizami